Werk van Paul Vendel: Koos is thuis

ware grootte
262 x 398px (82,7Kb)

Werk van Paul Vendel: Koos is thuis

Werk van Paul Vendel: Koos is thuis

in dossier: Vendel, Paul

14 februari 2009 Auke
(uit: Het Parool van 14 februari 2009; door Frenk der Nederlanden) Het kunstwerk 'Koos' van Paul Vendel werd uit Maartensdijk verbannen, maar nu staat het op het dak van Berkenstede.

Diemen lag er deze vrijdagmorgen nog somberder bij dan anders, maar dat kon ook aan mijn eigen gemoedsgesteldheid liggen. Dacht ik ontsnapt te zijn aan de griep die zo'n beetje mijn hele omgeving heeft platgelegd, werd ik vlak voor de voorjaarsvakantie toch nog in mijn kladden gegrepen.

Gelukkig was er ook een lichtpuntje, want op het dak van zorgcentrum Berkenstede werd een bijzonder beeld onthuld. En dus reed ik, zwetend als een zwangere otter, naar de wijk Bomenrijk. Het Berkenplein was één grote bouwput. Ik ontweek de cementwagen van de firma Kwakman en vond al snel de ingang van het nieuwe tehuis. De architect had zijn best gedaan. Brede, lichte gangen, veel hout en glas, zelfs een zithoek met open haard en schommelstoelen. En kunst natuurlijk, de pleister op alle wonden.

Op de binnenplaats stonden beelden met titels als Troost, Geborgenheid en Op weg naar. Het einde, dacht ik onwillekeurig, maar dat was niet erg beleefd. Via het kantoor van de Thuiszorg kwam ik op het dak van de Fruittoren. En daar trof ik Paul Vendel, die Koos, zoals het beeld heet, enkele uren voor de onthulling aan een laatste inspectie onderwierp.

"Mag ik je voorstellen?" zei de kunstenaar met een mengeling van trots en ironie, want Koos en hij hebben al een lange geschiedenis samen. Oorspronkelijk was de doorzichtige, uit polyester gegoten sculptuur bedoeld voor Maartensdijk. Maar nadat het streng christelijke smaldeel van het Utrechtse dorpje in opstand was gekomen tegen het onbedekte geslachtsdeel van Koos, ging het feest niet door.

Twaalf jaar later stond Koos, gemodelleerd naar Koos Kolenbrander, de dorpshistoricus van Maartensdijk, er nog steeds fier bij. Hij was een kop kleiner dan ik en had een licht bollend buikje. Het daglicht sijpelde subtiel door zijn holle lijf, waarin alleen een paar vlinders waren ingekapseld. Vendel: "Zij staan symbool voor de ziel."

In het grand café van Berkenstede vertelde Vendel (Haarlem, 1964) hoe hij in 1996 van de Mondriaanstichting opdracht had gekregen een kunstwerk voor het nieuwe centrum van Maartensdijk te bedenken. Hij zou zeven beelden maken - man, vrouw en kinderen - maar toen de protestanten erachter kwamen dat het om naakten ging, brak de pleuris uit. Zoals de directeur van de School met den Bijbel zei: "De ziel moet zuiver en rein blijven. Ook bij het doen van de boodschappen."

En zo spleet de piemel van Koos de dorpsgemeenschap in tweeën. Vendel kan er nog steeds niet over uit. "De jeugd zou er trekkende gedachten van krijgen, hoe verzin je het. Ik was helemaal niet met naakt bezig, maar dat was het enige waarover werd gediscussieerd. Met de bijbel in de hand probeerden die gereformeerden hun gelijk te halen, en Koos, een heel aardige, wijze man, werd zelfs telefonisch bedreigd. Heel beledigend allemaal."

Maar Vendel gaf niet toe en de opdracht werd ingetrokken. "Ik weigerde mijn vrijheid als kunstenaar op te geven. Een dure beslissing, want met de opdracht was 220.000 gulden gemoeid. Maar ik had er geen zin meer in."

Vendel nam Koos mee naar zijn woning in Amsterdam, waar hij twaalf jaar in ballingschap doorbracht. Maar na een telefoontje van Cordaan, de grote zorginstelling voor ouderen en verstandelijk gehandicapten, was het pleit snel beslecht. Koos kwam eindelijk thuis.

En nu staat hij daar, aan de rand van de Weespertrekvaart, uitkijkend over de daken van Diemen en - o ironie - twee kerken. Vendel: "En dat in een tijd waarin het lijkt alsof niets meer mag. Maar het is vrijdag de dertiende en ik ben er nog niet gerust op. Eerst zien en dan geloven."

terug

Zoek in kidor.nl
resultaten sluiten